Nie wiem jak Wy, ale ja przyznam się bez bicia, że dosyć często przeglądam tzw. rolki na Instagramie. Tych z TikToka jakoś nie lubię, choć przyznaję są tam te same lub takie same treści. Przez tak zwane algorytmy, częstowany jestem na Insta rolkami, które dotyczą astrofizyki czy astronomii. Wiadomo, jedne są lepsze inne gorsze. Ostatnimi czasy irytuje mnie tendencja dodawania do rolek podkładu muzycznego autorstwa Hansa Zimmera o tytule „Cornfield chase” https://www.youtube.com/watch?v=JuSsvM8B4Jc&list=RDJuSsvM8B4Jc&start_radio=1 z filmu „Interstellar”,  zwłaszcza do tych, które w jakiś sposób dotykają właśnie tematyki ogólnie pojętego „wszechświata”. Ogólnie rzecz biorąc sam utwór jest nawet przyjemny. Widziałem kiedyś wywiad z tymże kompozytorem i ten przyznał, że skomponował kawałek jako muzyczną ilustrację głębi i wyjątkowości relacji która łączy go z synem. Reżyser filmu namówił go sobie znanym sposobem na umieszczenie tego utworu w ścieżce muzycznej filmu. Jak mniemam specyficzny nastrój „Cornfield chase” i tematyka filmu w jakim się pojawia, sprawia, że autorzy rolek uważają od teraz za swój obowiązek wzbogacić swoje krótkie formy filmowe tymże podkładem, dla wywołania wrażenia, że oto obejrzenie „szorta” otwiera przed nami jakąś głęboką prawdę o świecie. Niemal przybliżającą nas do osiągnięcia jakiejś „naukowej” wersji epifanii. Dla mnie to jest pretensjonalne, ale ja się nie znam. 

No, ale może coś być na rzeczy z tą epifanią. W jednej z takich rolek (1), supergwiazda światowej fizyki Brian Cox, (link do wersji bez Cornfield chase jako podkładu (uff!!!) znalazłem również na YT https://www.youtube.com/shorts/6hzLtpR5cCY ), tłumaczy że informacja nie może zostać wymazana z „pamięci” wszechświata. To znaczy, nawet gdy spali się książkę, zakłada się teoretycznie istnienie mechanizmu pozwalającego na przywrócenie informacji zawartej na puszczonym z dymem papierze z powrotem do „życia”. Wg obecnego stanu wiedzy, jak podkreśla pan Cox, nawet czarna dziura nie jest wstanie skutecznie „wymazać” informacji, a z tego co wiem, jeszcze do niedawna sądzono, że czarna dziura robi twardy reset wszystkiemu. Może informacja w takim razie to rzeczywiście władza, a do tego niezniszczalna, niemal metafizyczna siła - ujęta metaforycznie lub nie. W tym układzie nie oceniam czy informacja jest nośnikiem prawdy czy nie. 

Może na razie jeszcze nie umiemy przywracać informacji z dymu i ognia, ale zaskakuje jej żywotność i pojawianie się w mało oczekiwanych miejscach. Nawet gdy wydaje się, że jest metaforycznie „spalona” lub prześladowana. Ale może właśnie należy się zastanowić dlaczego pojawia się właśnie wtedy? Oto osobisty lekarz cesarza Maksymiliana I, konwertyta z judaizmu, Paul Ritz (zwany również Paolo Ricci lubi Riccio) wydaje w Augsburgu w 1516 De Porta Lucis R. Josephi Gecatilia - tłumaczenie na łacinę średniowiecznej pracy kabalisty Gikatilli Sha'are Orah. Książka zawiera na tytułowym drzeworycie pierwsze graficzne drukowane przedstawienie sefirot na drzewie życia w kabale chrześcijańskiej (2). 

Nie będę za bardzo to wnikał w zawiłości kabalistyczne, te już były na portalu wielokrotnie przedstawiane i nie ma sensu się powtarzać. Jak to zresztą pięknie ujął Chajes, kabała zawiera w sobie wiele sekretów, ale prawie żadnej tajemnicy. Może dodam od siebie tylko jedną uwagę, którą mam po lekturze „ The Kabbalistic Tree” rzeczonego Chajesa. Otóż nie można utożsamiać kabały tylko z układem sefirot w postaci drzewa życia. Dla Chajesa drzewo (ilan bądź ilanot(h) to diagram przedstawiający sefiry w układzie „drzewa” jak i pergamin na którym zostały narysowane. I wg Chajesa jest to właściwie osobny gatunek - trudno powiedzieć czy „literacki” czy właściwie jakiś inny. Chajes polemizuje z Simo Parpolą, który badał motyw „drzewa życia” już w babilońskich i asyryjskich źródłach:  

„Ustylizowane drzewo o wyraźnym znaczeniu religijnym pojawia się jako motyw artystyczny już w Mezopotamii czwartego tysiąclecia, a do drugiego tysiąclecia p.n.e. występuje ono powszechnie w obrębie starożytnej bliskowschodniej oikumene [wspólnoty], w tym w Egipcie, Grecji oraz w cywilizacji doliny Indusu. Znaczenie tego motywu nie jest jasne, jednak jego ogólna kompozycja w uderzający sposób przywodzi na myśl Drzewo Życia znane z późniejszej sztuki chrześcijańskiej, żydowskiej, muzułmańskiej i buddyjskiej. Kwestia, czy pojęcie Drzewa Życia rzeczywiście istniało w starożytnej Mezopotamii, była jednak przedmiotem debat, dlatego wielu badaczy woli dziś stosować bardziej neutralne określenie „drzewo święte” w odniesieniu do mezopotamskiego motywu drzewa.”

Zwyczajem foucaultowskim Chajes rozbija ten ciekawy trop i wskazuje na „zerwanie”. Mimo, że od początku kabaliści miłują się w diagramach, to pierwsze przedstawienia ilanot (w pierwotnych, bardzo różnorakich i często odmiennych od dzisiejszych przedstawień formach) to dopiero XIII w. i zdaje się że pierwotnie pojawiło się w Katalonii i Prowansji. 

Ponieważ będę unikał tajemnicy, a do tego na pewno nie znam wszystkich sekretów, mnie jednak motyw drzewa życia kojarzy się z modelem dystrybucji. Tiferet, idealny pośrednik, jest połączony w diagramie z wszystkimi sefirami (z sefirą Malkuth tylko pośrednio) i „kontroluje” wszystkie istotne przepływy, z góry na dół i odwrotnie, a także na peryferia. 

Ale wróćmy do naszego pana doktora. 

Ricci nie był pierwszym lekarzem żydowskiego pochodzenia na dworze Maksymiliana I (3). Jego poprzednikiem był Jacob ben Jehiel Loans (Jakub z Linzu) (zm. 1506), który był włosko-żydowskim rabinem, Żydem dworskim oraz osobistym lekarzem cesarzy Fryderyka III, a następnie Maksymiliana I, a także pierwszym nauczycielem języka hebrajskiego Johanna Reuchlina. Ponoć można wyłuskać szczegółowe informacje oraz nazwiska nadwornych lekarzy austriackich władców od początku XIII wieku, czyli od czasów ostatnich książąt z rodu Babenbergów i od początku panowania Habsburgów. Pojedyncze informacje o lekarzach – a zwłaszcza żydowskich lekarzach w służbie książęcej z terenów, które później weszły w skład Korony Austrii  -mają być znane już przed XIII wiekiem. Skąd taka popularność lekarzy „obcego” pochodzenia? Zacznijmy od samej góry - według Pisma Świętego sam Bóg jest lekarzem i uzdrowicielem swojego ludu: „Ja, Pan, jestem twoim lekarzem” (np. Wj 15,26). Sztuka medyczna była Żydom nakazana przez Torę i biblijne przykazania.  Duża wiedza na temat anatomii i medycyny miała bardzo praktyczne podłoże.  Taka wiedza była potrzebna m.in. przy obrzezaniu, ocenie chorób skóry i wrzodów. A codzienne rytualne uboje zwierząt w czasach, gdy jeszcze istniała Świątynia Jerozolimska (do 70 r. n.e.), wymagały sprawdzenia, czy ofiara w ogóle się nadaje. Dodatkowo, część tkanek musiała zostać usunięta, albowiem nie nadawała się do złożenia ofiary. Do tego dochodzą zalecenia dotyczące czystości fizycznej, a także nakazy religijne dotyczące diety. Teoretycznie Żydom zabraniano dokonywać sekcji zwłok, to niektórzy uczeni rabini zajmowali się nawet badaniem zwłok, np. rabbi Ismael miał gotować ciało, aby policzyć kości.

Ricci studiował w Padwie i Pawii, został ochrzczony ok.1505- 1506. Cenili go Erazm z Rotterdamu i Pico de Mirandola. W Pawii Ritz wcześnie działał jako profesor medycyny, astronomii, języka greckiego oraz języków orientalnych. Miał utrzymywać kontakty z Francją, ale zyskał renomę jako lekarz na terenie Cesarstwa Niemieckiego.  Jeden z traktatów lekarskich poświęcił tematyce leczenia syfilisu i opisał nowe lekarstwo przeciw tej chorobie, wykorzystujące drewno gwajakowe. Pytanie czy odkrył czy się tylko zainspirował, bowiem drewno gwajakowe jako lekarstwo na syfilis znali Indianie. Ponadto przypisuje mu się także wynalezienie receptury płynu do przemywania oczu. Z polecenia biskupa Christopha von Schrofensteina nawiązał kontakty z domem Habsburgów. Już w orszaku Bianki Marii Sforzy (1472–1510), drugiej żony Maksymiliana, miał przybyć do Innsbrucka. Lekarzem cesarskim był od 1514 roku, a więc w czasie gdy Riccio zostaje oficjalnie lekarzem cesarza, Maksymilian zawarł sojusz wymierzony przeciw Polsce i Litwie z wielkim księciem moskiewskim, Wasylem III.  Jeśli prześledzimy karierę humanistyczną Paolo, to możemy powiedzieć, że była to udana instalacja agenta. Pytanie tylko czyjego? Kabała to mówienie językiem sułtana. O Portae Lucis już wspomniałem. Riccio został zobowiązany przez cesarza Maksymiliana do przygotowania łacińskiego przekładu Talmudu. Ciekawe posunięcie, sponsorowanie konkurencyjnej religii - no powiedzmy jak na uczestnika Ligi Świętej i rzekomego obrońcę wiary. Z tego projektu zachowały się jedynie tłumaczenia traktatów Berakot, Sanhedrin i Makkot (Augsburg, 1519), które są najwcześniejszymi znanymi bibliografom łacińskimi przekładami Miszny.

Riccio musiał oddawać cesarzowi znaczne przysługi, zdaje się nie tylko medyczne, ale doradcze. Paolo zarabiał u Maksymiliana I wielkie pieniądze. Wypłacano mu rocznie 700 - 950 guldenów (złotych reńskich), przeciętne wynagrodzenie na dworze wynosiło 100 - 500 guldenów. Roczne zarobki pracowników banku Medyceuszy w tym okresie wynosiły 14 - 50 florenów. Złoty reński był monetą mniej wartościową od florena, ważył 2,9 grama czystego złota, wobec 3,5 grama na korzyść florena. Przelicznik wynosi więc ok. 1,21. A więc było to solidna wypłata ok. 578-787 florenów (4). Dla przypomnienia, floren starczał na dobre wyżywienie na miesiąc lub przeciętne nawet na kwartał, ponieważ dzienne wyżywienie sługi kosztowało poniżej grosza.  Riccio raczej nie był przedstawicielem konkurencyjnego gangu bankowego, potęga Fuggera była niezrównana . Jak pisze biograf Fuggera , Jakob Strieder:

„W ciągu ostatnich pięciu lat swojego życia reputacja handlowa Jakoba Fuggera była bezprecedensowa. Jego zdolność kredytowa nie znała granic. Jeszcze przed jego śmiercią wokół jego osoby i fortuny zaczęły narastać legendy. (..) Luter (..) w jednej ze swoich rozmów przy stole przypisał papieżowi słowa skierowane do kardynałów Francji i Anglii: czy ich królowie byliby w stanie zebrać w ciągu godziny trzy tony złota. Gdy odpowiedzieli przecząco, papież miał odrzec, że obywatel Augsburga potrafiłby tego dokonać.”

Riccio i jego poplecznicy raczej takiej mocy nie mieli. Oficjalnie Riccio miał być zwolennikiem rozprawy z Turcją, z tym że jego pojawienie się w roli lekarza cesarskiego zbiega się z sojuszem moskiewsko-wiedeńskim, który wymierzony był w I RP. Majmonidesem raczej nie był, bowiem został niemal zupełnie zapomniany. Niestety nie ani Steinmetz ani Strieder nic nie piszą o tym czy Riccio znał Fuggera. W tym sensie pomocna jest metafora zaczerpnięta z teorii zachowania informacji, o której mówi Brian Cox - informacja nie ginie, nawet jeśli przestajemy ją dostrzegać. Może ulec rozproszeniu, zniekształceniu lub ukryciu w mniej oczywistych miejscach, ale nadal istnieje i czeka na ponowne odczytanie. Podobnie jest z tą postacią. 

Przypisy:

(1) Takich rolek o podobnej treści jest mnóstwo, co wywołuje wrażenie, że nauka odpływa w kierunku znienawidzonego przez siebie mistycyzmu, lub co gorsza religii. Oczywiście wiadomo, że część tych rolek to sprawka AI, ale to już zostawmy na dziś. Ta rolka z Coxem wydawała mi się podejrzana, ale rzeczywiście Brian Cox pisał na temat zachowania informacji.

(2) Co ciekawe pierwsze pojawienie się drukowanego motywu ilanoth jeśli chodzi o kabałę hebrajską pojawiło się na wydanym w Krakowie w 1600 r. komentarzu do Sha'are Orah o tytule  "Perush,"  napisanym przez Mattithiaha ben Solomon Delacruta.

(3) Nota bene cesarz wcale nie mówił o sobie per Germanin, ale raczej postrzegał się w pierwszej kolejności jako Habsburga oraz nawiązując do tradycji burgundzkich Walezjuszy – Trojanina.

(4) Może to również tłumaczyć dlaczego Habsburgowie wciąż potrzebowali kredytu, skoro utrzymanie dworu kosztowało majątek. 

---

tagi: habsburgowie  cesarz maksymilian  riccio  portae lucis  ilanot  brian cox  chajes  parpola 

	ahenobarbus
	7 stycznia 2026 20:04

23     1349    9 zaloguj sie by polubić